Қарапайым тілмен
Жалдау шарты — үй иесі (жалға беруші) мен тұрғын (жалдаушы) арасындағы жазбаша келісім. Үй иесі пәтерде немесе бөлмеде тұруға рұқсат береді, тұрғын ақы төлеп, мүлікті сақтайды. Шарт екі тарапты да қорғайды: тұрғынды «бір күнде» шығарып жіберуге болмайды, ал үй иесі ақы мен залалдың өтелуін талап ете алады.
Күнделікті өмірде «пәтер аренда» дейді, бірақ заң бойынша тұрғын үйді қарапайым адам жалдаса, бұл наём (РФ АК 35-тарауы). Аренда — пәтерді ұйым жалдағанда, мысалы, өз қызметкері үшін.
Шартта не көрсету керек
- Тараптардың паспорттық деректері және меншік құқығын растайтын құжат (әдетте ЕГРН үзіндісі).
- Тұрғын үйдің мекенжайы мен сипаттамасы, жиһаз бен техниканың тізімі — оны қабылдау-тапсыру актісіне жазған ыңғайлы.
- Ақы мөлшері, төлем күні мен тәсілі, коммуналдық қызметтерді және есептегіштер бойынша төлемді кім төлейтіні.
- Кепіл (қамтамасыз ету төлемі) және оның қашан қайтарылатыны.
- Мерзім, пәтерде тағы кім тұратыны, үй жануарларына болатыны, шартты бұзу тәртібі.
Жалдау мерзімі — 5 жылдан аспайды. Мерзім көрсетілмесе, шарт 5 жылға жасалған деп есептеледі. 1 жылға дейінгі шартты қысқа мерзімді деп атайды: оған тұрғынды қорғау ережелерінің бір бөлігі қолданылмайды. Шарт бір жылға және одан ұзаққа жасалса, меншік иесінің құқығын шектеу Росреестрде тіркеледі.
Дайын үлгі — пәтерді жалға беру шартының үлгісі және пәтерді қабылдау-тапсыру актісі.
Салықтар: сандармен мысал
Үй иесі пәтерді айына 40 000 ₽-ге жалға береді. Бір жылда ол 40 000 × 12 = 480 000 ₽ алады. Салықты тұрғын емес, үй иесі төлеуі керек.
| Үй иесі қалай төлейді | Айына салық | Жылына салық |
|---|---|---|
| ЖТС (НДФЛ) 13% | 5 200 ₽ | 62 400 ₽ |
| Өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жеке тұлғалардан түскен табыстан 4% | 1 600 ₽ | 19 200 ₽ |
ЖТС (НДФЛ) төлегенде үй иесі келесі жылдың 30 сәуіріне дейін 3-НДФЛ декларациясын тапсырады. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам тұрғынға «Мой налог» қосымшасында әр ай сайын чек шығарады. Кейін қайтарылатын қамтамасыз ету төлемі әдетте табыс болып саналмайды.
Өзіңіз есептеңіз
Сандарды өзгертіңіз — есеп қадамдары бірден жаңарады. 2026 жылға арналған Ресей ережелері.
Қателеспеу үшін
- Шартқа меншік иесінің қол қойғанын тексеріңіз. Пәтер ортақ меншікте болса, қалған иелерінің келісімі немесе олардан сенімхат керек.
- Ақшаны шотқа аударған жөн немесе қолхат алыңыз — әйтпесе төлемді дәлелдеу қиын.
- Кіргенде пәтерді суретке түсіріп, кемшіліктерді актіге жазыңыз, сонда шыққанда кепіл туралы дауласпайсыз.
- Шартта басқа мерзім болмаса, тұрғын 3 ай бұрын жазбаша ескертіп, шартты бұза алады. Үй иесі шартты сот арқылы бұзады — мысалы, тұрғын төлемесе.
- Жалдау шартының өзі тіркеуді бермейді. Болған жері бойынша тіркеу үшін меншік иесінің келісімі қажет.
Ресейде, Қазақстанда және Беларусьте
Қазақстан
Қазақстанда бұл ҚР Азаматтық кодексі бойынша тұрғын үйді мүліктік жалдау шарты (договор имущественного найма жилища). Жеке тұлғаның тұрғын үйді жалға беруден түскен табысы ЖТС-ға (ИПН) жатады, оны декларациялау керек.
Ресей
Ережелер — РФ АК 35-тарауында. Тұрғын үйді жеке адам жалдаса, бұл жалдау (наём) шарты, ал ұйым жалдаса — аренда шарты. Мерзімі — 5 жылға дейін; бір жыл және одан ұзақ шарт Росреестрде ауыртпалық ретінде тіркеледі. Жалға беруден түскен табыс ЖТС-ға (НДФЛ) немесе өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған салыққа жатады.
Беларусь
Беларусьте тұрғын үй-жайды жалдау шарты (договор найма жилого помещения) үлгілік нысан бойынша жасалады және жергілікті атқару комитетінде тіркеледі. Жалға беруші жеке тұлға әдетте тіркелген табыс салығын төлейді, оның мөлшері елді мекенге байланысты.