Oddiy soʻzlar bilan
GPX shartnomasi («договор ГПХ», fuqarolik-huquqiy xarakterdagi shartnoma) — «vazifaga» tuziladigan shartnoma, «lavozimga» emas. Siz aniq ishni bajarishga yoki xizmat koʻrsatishga vaʼda berasiz: kvartirani taʼmirlash, matn yozish, oʻqitish oʻtkazish. Buyurtmachi natija uchun toʻlaydi. Eng keng tarqalgan turlari — pudrat shartnomasi va xizmat koʻrsatish shartnomasi.
Bunday shartnomalarni Mehnat kodeksi emas, Fuqarolik kodeksi tartibga soladi. Shuning uchun ijrochi xodim emas: uning boshligʻi, jadvali va RF MK boʻyicha kafolatlari yoʻq.
Mehnat shartnomasidan farqlari
| Mehnat shartnomasi | GPX shartnomasi | |
|---|---|---|
| Nima uchun toʻlanadi | Lavozim boʻyicha ish | Aniq natija |
| Ish tartibi | Ichki tartib va jadval | Qachon ishlashni oʻzingiz hal qilasiz |
| Taʼtil | 28 kun haq bilan | Yoʻq |
| MROT va toʻlov muddatlari | Majburiy | Kelishganingizcha |
| Kasallik varaqasi va dekret pullari | Bor | Bor, agar siz uchun badallar toʻlangan boʻlsa |
| Pensiya uchun staj | Hisoblanadi | Hisoblanadi, agar badallar toʻlangan boʻlsa |
2023-yildan GPX ijrochilari ham kasallik va onalik holatlariga sugʻurtalangan, agar buyurtmachi ular uchun sugʻurta badallarini toʻlagan boʻlsa. Odatda nafaqa olish huquqi badallar oldingi yili toʻlangan boʻlsa paydo boʻladi.
Soliqlar va badallar: misol
Kompaniya sizga xizmat koʻrsatish shartnomasi boʻyicha 50 000 ₽ toʻlaydi. U soliq agenti sifatida ishlaydi:
- 13% NDFL ushlaydi: 50 000 × 13% = 6 500 ₽;
- qoʻlingizga 50 000 − 6 500 = 43 500 ₽ tushadi;
- ustiga kompaniya sugʻurta badallarini umumiy 30% tarif boʻyicha toʻlaydi: 50 000 × 30% = 15 000 ₽.
Jarohatlanish badallarini GPX boʻyicha faqat shartnomada yozilgan boʻlsa toʻlashadi. Agar buyurtmachi oddiy odam boʻlsa (masalan, qoʻshningizga taʼmir qilsangiz), daromad soligʻini 3-NDFL deklaratsiyasi orqali oʻzingiz toʻlaysiz, badallar esa yoʻq.
Agar siz oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida rasmiylashtirilgan boʻlsangiz, kompaniyadan olgan daromadingizdan 6% soliq olinadi, badallar toʻlanmaydi. Lekin oʻzini oʻzi band qilganlar sobiq ish beruvchi bilan ishdan boʻshagandan keyin ikki yil davomida bunday ishlay olmaydi. NDFLni soliq kalkulyatorida hisoblash mumkin.
Xavflar va koʻp uchraydigan xatolar
- Mehnat shartnomasini almashtirish. Agar GPX boʻyicha har kuni ofisga borsangiz, boshliqqa boʻysunsangiz va oyda ikki marta qatʼiy summa olsangiz, bu aslida mehnat munosabatlari. Sud yoki mehnat inspeksiyasi ularni tan olishi mumkin, kompaniyaga esa jarima tahdid qiladi.
- Dalolatnoma yoʻq. Har bir bosqich uchun bajarilgan ishlar dalolatnomasini imzolang — bu ish topshirilgani va uning uchun toʻlash kerakligini isbotlaydi.
- Predmet noaniq. Shartnomada aynan nima, qaysi muddatgacha qilinishi va qancha turishi tushunarli boʻlishi kerak.
- Taʼtil pullari va ishdan boʻshash nafaqasini kutish. GPX boʻyicha ular yoʻq, agar shartnomada toʻgʻridan-toʻgʻri yozilmagan boʻlsa.
Rossiya, Qozogʻiston va Belarusda
Rossiya
Mehnat kodeksi bilan emas, Fuqarolik kodeksi (37 va 39-boblar) bilan tartibga solinadi. Buyurtmachi kompaniya yoki IP (yakka tartibdagi tadbirkor) boʻlsa, u 13% NDFL ushlaydi va sugʻurta badallarini toʻlaydi.
Qozogʻiston
Pudrat va haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomalarini QR Fuqarolik kodeksi tartibga soladi. Buyurtmachi soliq agenti boʻlsa, u ИПН va pensiya badallarini ushlaydi.
Belarus
Pudrat va haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomalari Fuqarolik kodeksi boʻyicha tuziladi. Haqdan 13% daromad soligʻi ushlanadi, qoida tariqasida, ФСЗНga badallar ham.
Manbalar: RF Fuqarolik kodeksi, ikkinchi qism («Гражданский кодекс РФ, часть вторая», KonsultantPlyus), FNS Rossiyasi («ФНС России»)