Қарапайым тілмен
«Салық шегерілгенге дейінгі» жалақы (оны «гросс», есептелген немесе «ақ» жалақы да дейді) — жұмыс беруші сізге есептеген сома. Ол әдетте еңбек шартында және вакансияда жазылады. «Қолға алатын» жалақы («нетто», «таза») — салық ұсталғаннан кейін картаға нақты түсетін сома.
Олардың айырмасы — ЖТС (НДФЛ). Оны жұмыс берушінің өзі ұстап, бюджетке аударады, сіз ештеңе төлемейсіз. Ол салық агенті болып жұмыс істейді.
Қалай есептеледі
Жұмысшылардың көпшілігі үшін ЖТС (НДФЛ) мөлшерлемесі — 13%. Ол жыл басынан бергі табыс 2,4 млн ₽-ден аспағанша қолданылады. Осы соманың үстінен асатын табыс бөлігінен 15%, 5 млн ₽-ден жоғарысынан 18% алынады және т.б. — прогрессивті шкала бойынша.
Қолға алатыны = Есептелгені − (Есептелгені − Шегерімдер) × 13%
Есептелгені = Қолға алатыны / 0,87 (шегерімдер болмаса және мөлшерлеме 13% болса)
Шегерімдер — мысалы, балаларға стандартты шегерім: бірінші балаға айына 1 400 ₽, екінші балаға 2 800 ₽, үшінші және одан кейінгі балаларға 6 000 ₽. Ол жыл басынан бергі табыс 450 000 ₽-ден аспағанша салық есептелетін соманы азайтады.
Өзіңіз есептеңіз
Сандарды өзгертіңіз — есеп қадамдары бірден жаңарады. 2026 жылға арналған Ресей ережелері.
Сандармен мысалдар
- Оклад 80 000 ₽, балалар жоқ. ЖТС (НДФЛ): 80 000 × 13% = 10 400 ₽. Қолға: 80 000 − 10 400 = 69 600 ₽.
- Сол оклад және бір бала. Салық 80 000 − 1 400 = 78 600 ₽ сомасынан есептеледі: 78 600 × 13% = 10 218 ₽. Қолға: 69 782 ₽.
- Вакансияда «қолға 60 000 ₽» деп жазылған. Салық шегерілгенге дейін бұл 60 000 / 0,87 ≈ 68 965,52 ₽.
- Жалақы айына 250 000 ₽. Қазан соңында жыл басынан бергі табыс 2,5 млн ₽ болады, 2,4 млн шегі өтеді. Қазанда салық: 150 000 × 13% + 100 000 × 15% = 34 500 ₽, ал қараша мен желтоқсанда — әрқайсысында 250 000 × 15% = 37 500 ₽. Сондықтан жыл соңында қолға алатын сома азаяды.
Өз сомаңызды ЖТС (НДФЛ) және қолға алатын жалақы калькуляторынан тез есептеуге болады.
Жұмыс беруші тағы не төлейді
Салықтан бөлек, жұмыс беруші сіз үшін зейнетақыға, ауырған күндерге және медицинаға сақтандыру жарналарын төлейді. Олар жалақыңыздан алынбайды, үстіне қосылады: әдетте есептелген соманың шамамен 30%-ы, шағын бизнесте жалақының бір бөлігінен аз. Сондықтан 80 000 ₽ алатын қызметкер компанияға шамамен 104 000 ₽ тұрады.
Жалақы әдетте екі бөлікпен келеді — аванс және түпкілікті есеп айырысу. Әр төлем мен ұстап қалу туралы толық мәлімет есеп айырысу парағында бар.
Жиі қателер
- Сұхбатта сомаларды шатастыру. Қандай жалақы туралы айтылып жатқанын нақтылаңыз: шартта сома дерлік әрқашан салық шегерілгенге дейін жазылады.
- Шарттағы соманың бәрі картаға түседі деп күту. Одан ЖТС (НДФЛ) ұсталады, ал орындау парағы болса — алиментті немесе қарыздарды да ұстайды.
- Аудандық коэффициентті ұмыту. Солтүстік және кейбір басқа өңірлерде окладқа аудандық коэффициент және солтүстік үстеме ақы қосылады, салық енді ұлғайған сомадан есептеледі.
- «Сұр» схемаға келісу. Жалақының бір бөлігін конвертпен төлесе, одан жарналар төленбейді, бұл болашақ зейнетақыны және ауру жәрдемақысын азайтады. Толығырақ — «сұр» жалақы туралы мақалада.
Ресейде, Қазақстанда және Беларусьте
Қазақстан
Қазақстанда есептелген жалақыдан МЗЖ (ОПВ) 10%, МӘМС (ВОСМС) 2% және ЖТС (ИПН) 10% (30 АЕК шегерімімен) ұсталады. 300 000 ₸ жалақыдан қолға шамамен 250 575 ₸ қалады.
Ресей
Жалақыдан тек ЖТС (НДФЛ) ұсталады: жылына 2,4 млн ₽-ге дейінгі табыстан 13%, ал осы шектен асатын соманың салығы жоғары. Сақтандыру жарналарын жұмыс беруші үстінен төлейді, олар жалақыдан алынбайды.
Беларусь
Беларусьте табыс салығы 13% және ФСЗН-ға 1% зейнетақы жарнасы ұсталады, яғни қолға әдетте есептелген соманың шамамен 86%-ы тиеді.
Дереккөздер: РФ Салық кодексі, 2-бөлім («Налоговый кодекс РФ, часть 2», КонсультантПлюс)